Nếu bạn vẫn nghĩ béo phì đơn giản chỉ là chuyện ngoại hình, chỉ cần ăn ít và luyện tập nhiều hơn - thì có lẽ đã đến lúc nhìn lại. Vì những quan niệm này đang khiến nhiều người trì hoãn việc đi khám, bỏ qua giai đoạn can thiệp sớm, để béo phì âm thầm tác động đến sức khỏe. Không ít trường hợp càng cố giảm cân lại càng bế tắc. Hãy cùng phá bỏ 5 lầm tưởng dưới đây để hiểu đúng về béo phì và chọn cách giảm cân hiệu quả cho mình nhé.

Có rất nhiều suy nghĩ về thừa cân, béo phì đã tồn tại từ lâu, được truyền miệng và lặp lại đến mức trở thành “điều hiển nhiên”. Nhưng trong y khoa, không ít quan niệm chưa thật sự chính xác - thậm chí khiến nhiều người giảm cân, giảm béo sai cách.

Nhiều người vẫn xem béo phì đơn giản là chuyện ngoại hình: “mập chút cho có da có thịt”, “giảm cân hay không cũng được”. Nhưng với y khoa, béo phì là vấn đề phức tạp hơn rất nhiều.

Sự thật là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân và béo phì là một dạng rối loạn chuyển hóa, được xem là bệnh lý mạn tính và có xu hướng tái phát.¹ Nói cách khác, béo phì không chỉ là chuyện đẹp - xấu, mà là vấn đề sức khỏe cần được quản lý đúng cách.

Hiểu đơn giản, cân nặng thay đổi theo mức năng lượng bạn nạp vào so với năng lượng cơ thể sử dụng. Trong khi đó, cả hai yếu tố này đều bị ảnh hưởng bởi các yếu tố đã được đề cập bên trên như di truyền, hormone, stress, lối sống ít vận động…²

Khi cơ thể nạp vào nhiều hơn mức tiêu hao, phần năng lượng thừa sẽ được chuyển thành mỡ để dự trữ. Theo thời gian, tế bào mỡ tăng lên cả về kích thước và số lượng, dẫn đến béo phì. Khi ấy, nếu chỉ “ăn ít hơn, tập nhiều hơn” thường khó mang lại kết quả giảm cân như mong đợi, vì cơ thể đã quen với trạng thái tích trữ mỡ.²

Chính việc xem béo phì chỉ là chuyện ngoại hình cũng dễ kéo theo nhiều lầm tưởng sai lệch khác.

Khi thấy cơ thể béo lên, nhiều người cho rằng đó là lỗi của bản thân vì “chưa đủ kỷ luật”, “ăn nhiều” hay “ít vận động”, thậm chí còn bị người khác đánh giá. Nhưng thực tế, ý chí và lối sống chỉ là một phần rất nhỏ trong câu chuyện béo phì.

Sự thật là gì?

Béo phì không hình thành chỉ vì “lười biếng và thiếu ý chí”, mà là kết quả của nhiều yếu tố đan xen gồm: di truyền, cơ chế sinh học của cơ thể, thói quen ăn uống, môi trường sống, giấc ngủ, một số bệnh lý và cả một số thuốc đang sử dụng.¹

Để dễ hình dung, hãy nghĩ về đái tháo đường típ 2. Chúng ta thường hiểu đây là một bệnh lý, liên quan đến nhiều yếu tố như lối sống hay di truyền,... Quả thật, cả đái tháo đường và béo phì đều liên quan đến rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. Vì vậy, béo phì cũng cần được nhìn nhận như một vấn đề sức khỏe, thay vì chỉ là chuyện ngoại hình.

Vì hiểu sai vấn đề trên, không ít người đã trì hoãn việc đi khám và vô tình bỏ lỡ cơ hội được chẩn đoán, điều trị sớm.

Bạn có thể thấy suy nghĩ trên có vẻ rất hợp lý, nhưng để hết béo phì, thực tế không đơn giản như vậy.

Sự thật là gì?
 

Với béo phì, việc giảm cân cần được xem như một quá trình điều trị y khoa: có bác sĩ chuyên môn đánh giá, theo dõi tiến triển và hướng dẫn lộ trình phù hợp để vừa an toàn, vừa đạt hiệu quả bền vững. Việc ăn uống và vận động chỉ là một trong “bức tranh” điều trị.

Với nhiều người thừa cân hay béo phì, tăng cân trở lại là tình huống thường gặp khi tự giảm cân mà thiếu sự theo dõi và hướng dẫn từ bác sĩ.

Một nghiên cứu theo dõi 50 người béo phì mức độ nặng áp dụng chế độ ăn ít năng lượng trong 10 tuần cho thấy:³

• Sau 10 tuần, cân nặng giảm trung bình ~13,5 kg.
• Sau 62 tuần, mức giảm trung bình chỉ còn ~7,9 kg. Điều này cho thấy nhiều người đã tăng cân trở lại sau một năm.

Điều này xảy ra vì khi cân nặng giảm, cơ thể chúng ta tạo ra hàng loạt phản ứng “chống lại” việc sụt cân: giảm mức tiêu hao năng lượng, tăng cảm giác đói hay tăng xu hướng tích trữ mỡ,... nhằm đưa cơ thể về mức cân nặng cũ. Đây là những phản ứng sinh lý hoàn toàn tự nhiên.³

Bên cạnh đó, như đã đề cập, béo phì liên quan đến các rối loạn chuyển hóa, không chỉ đơn thuần do ăn nhiều, tập ít.¹

Vì vậy, hành trình giảm cân không chỉ vất vả hơn và mà còn khiến bạn dễ tăng cân trở lại, dù đã cố gắng rất nhiều. Lúc này, việc có bác sĩ đánh giá toàn diện và xây dựng lộ trình giảm cân phù hợp sẽ mang lại kết quả bền vững hơn.

Nhiều người vẫn nghĩ béo phì chỉ là chuyện ngoại hình, thậm chí “không thấy đau ốm thì không ảnh hưởng đến sức khỏe”. Nhưng liệu sự thật có đơn giản như vậy?

Sự thật là gì?

Thừa cân, béo phì được xem là “mẹ đẻ” của hàng trăm bệnh lý khác nhau, gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.

Như đã đề cập ở trên, béo phì là một bệnh lý liên quan đến rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến nhiều hoạt động bên trong cơ thể. Khi mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng, tích tụ quá mức, có thể gây ra những thay đổi có hại như:⁸

• Gây viêm mạn tính: Dễ dẫn đến các bệnh lý mạn tính hoặc ung thư;
• Làm rối loạn hoạt động của insulin: Gây khó kiểm soát đường huyết;
• Làm hư tổn thành mạch máu: Làm cho mỡ xấu (lipid) dễ bám vào, gây xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch;
• Làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột: Gây rối loạn chuyển hóa, miễn dịch và ảnh hưởng tâm trạng.

Điều đáng lo là những thay đổi này thường diễn ra âm thầm và tích lũy theo thời gian. Vì vậy, nhiều người thừa cân, béo phì chỉ đi khám khi các dấu hiệu của biến chứng xuất hiện. Lúc đó, việc điều trị thường vất vả và mất thời gian hơn.

Không ít người chọn cách cắt hoàn toàn tinh bột với hy vọng giảm cân nhanh hơn. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng liệu đây có thật sự là hướng đi đúng?

Sự thật là gì?⁹
 

Tinh bột không phải là “thủ phạm” chính của béo phì. Điều quan trọng là bạn chọn đúng loại và ăn đúng theo nhu cầu của cơ thể.

Tinh bột “xấu” thường đến từ nước ngọt, bánh mì trắng, bánh kẹo, đồ ăn chế biến sẵn… Những món này dễ làm đường huyết và insulin tăng vọt, khiến cơ thể “dễ” chuyển phần dư thành mỡ tích trữ.

Ngược lại, tinh bột “tốt” như ngũ cốc nguyên cám, các loại đậu, rau, trái cây… thường giàu chất xơ, giúp no lâu hơn, đường huyết ổn định hơn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng nhẹ nhàng hơn.

Nói cách khác, việc chọn đúng loại tinh bột cũng rất quan trọng.

Tinh bột là nguồn năng lượng chính cho não bộ, cơ bắp và hồng cầu. Khi cắt hoàn toàn tinh bột, nhiều người dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, giảm tập trung, thèm ăn dữ dội - khiến việc ăn kiêng khó duy trì và dễ “vỡ kế hoạch”.

Vì vậy, cách bền vững hơn là chọn đúng loại tinh bột và ăn đúng lượng cơ thể cần. Điều này nên được bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng sức khỏe và mục tiêu cá nhân, đồng thời đặt trong một lộ trình giảm cân bao gồm ăn uống, vận động phù hợp để đạt hiệu quả lâu dài.

Sau những lầm tưởng phía trên, có lẽ bạn đã thấy một điểm chung: béo phì thường bị xem là một vấn đề đơn giản hơn thực tế. Điều này khiến không ít người vô tình trì hoãn việc gặp bác sĩ, khiến tình trạng thừa cân, béo phì kéo dài.

Béo phì là một bệnh lý cần có kế hoạch kiểm soát lâu dài dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, không thể “đợi tự hết” hay chỉ xử lý theo cảm hứng khi thấy cân nặng tăng lên.

Càng trì hoãn, nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe khác càng tăng và chất lượng sống cũng dễ bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, việc tự giảm cân một mình có thể khiến bạn rơi vào vòng lặp giảm rồi lại tăng - vừa tốn thời gian, công sức, tiền bạc, lại dễ gây nản chí và bỏ cuộc.

Đi khám sớm giúp bạn đánh giá nguy cơ, tầm soát biến chứng và chọn giải pháp giảm cân phù hợp với lối sống, tình trạng sức khỏe và điều kiện kinh tế của bạn. Quan trọng hơn, bạn có một người luôn hiểu rõ tình trạng của mình, đồng hành xuyên suốt để theo dõi hiệu quả và điều chỉnh kịp thời.

Đi khám bác sĩ ngay hôm nay để bắt đầu điều trị béo phì và bảo vệ sức khỏe của bạn!